خـودشناسـی ، خـود بهسـازی ، ادبـی
صـدای پای بهار می آید ، درخت های پر بار از شکوفه ، چشم ها را می نوازد
عطردل انگیز گلهای بهاری مشام را عطرآگین می کند
بیائید با هم ناملایمات ، ناکامی ها و کاستی ها را
به برفهای زمستانی بسپاریم و به زیبائیها بیندیشیم
و از این همه نعمت های خداوندی لذت ببریم و به پیشواز
بهار ، نوروز و عید برویم
یک سبد گل تقدیمتان
بهارتان پُر گل ، نوروزتان فرخنده وعیدتان مبارک باد
تــاکـی بــــه تـمـنــای وصــال تـــو یـگـــانـــه
اشـکـم شــود ، از هـــر مـُـژه چـون سـیــل روانـه
خـواهـــد بـه سـرآیــد ، شـب هـجــران تــو یـانـه
ای تـیــــر ِ غـمـت را ، دل ِ عـشــاق نـشــانــــــه
جـمـعـی بـــه تــو مـشـغـول و تــو غـایـب ز مـیـانــه
رفــتـــم بـــه در ِ صــومـعــۀ عــابـــد و زاهـــــد دیـــدم هـمــه را پـیـش رُخـت ، راکـع و ساجــد
در مـیـکـــده ، رهـبـانـم و در صــومـعـه ، عـابـد گــه مـعـتـکـف دیـــرم و گــه سـاکـن مـسـجــد
یـعـنـی کــه تــو را مـیطـلـبـــم خــانــه بــه خــانــه
روزی کــه بــرفـتـنـد حــریـفــان پــی هــــر کـار زاهـــد ســوی مـسـجـد شـد و مـن جـانـب خـمــار
مــن یــار طـلـب کـــردم و او جـلــوه گـه یــار حـاجـی بــــه ره ِ کـعـبــه و مـن طـالـب دیـــدار
او خــانـــه هـمــی جــویــد و مــن صـاحـب خــانــه
هـــر درکـه زنـم ، صـاحـب آن خـانــه تـویـی تـو هــر جـا کـه روم ، پــرتـــو کـاشـانــه تـویـی تـو
در مـیـکـــده و دیــــر کــه جــانــانــه تـویـی تـو مـقـصـود مـن از کـعـبــه و بـتـخـانـه تـویـی تـو
مـقـصـود تــویــی ، کـعــبــه و بـتـخـانــه بـهــانــه
بـلـبـل بــه چـمـن ، زان گـُل ِ رُخـسـار نـشـان دیـد پــروانــــه در آتـش شـد و ا َســرار عـیـان دیـد
عـارف صـفـت روی تــو در پـیـر و جـوان دیـد یـعـنـی هـمـــه جــا عـکـس رخ ِیــار تــوان دیـد
دیـــوانــه مـنـــم ، مــن کــه روم خـانـه بــه خـانــه
عــاقــل ، بـــه قـــوانـیــن خـــرد ، راه تـو پـویـد دیـــوانـــه ، بـــرون از هـمــه ، آیـیــن تـو جـویـد
تـــا غـنـچـۀ بـشـکـفــتــۀ ایــن بـاغ کـه بــویـد هــرکـس بـه زبــانـی ، صـفـت حـمــد تـو گـویـد
بـلـبـل بــه غــــزلـخـوانـی و قـُمـــری بــه تــرانــه
بـیـچــاره بـهـائـی کـــه دلـش زار ِ غــم تــوسـت هـرچـنـد که عاصی اسـت ، زخـیـل خـدم تـوسـت
امـیــــد وی از عــاطـفـت دم بـــه دم تـوسـت تـقـصـیــر خـیـالـی بــه امـیـــد کــــرم تـوسـت
یـعـنـی کــه گـنـه را بــه از ایـن نـیـسـت بـهـانــه
آئـیـنـۀ عـبــرت
هان ای دل عـبـرت بین از دیـده نظـر کن هان
ایــوان مــدائــن را آیـیـنــۀ عـبــــــرت دان
یـک ره ز ره دجـلـه مـنـــزل بــه مــدائـن کـن
وز دیـــده دوم دجـلـه بــــر خـاک مــدائـن ران
خـود دجـله چـنان گـرید صد دجلهی خون گویی
کـز گـرمـی خـونــابـش آتـش چـکــد از مـژگـان
بـیـنـی کـه لـب دجـلـه کـف چـون بـه دهـان آرد
گــوئــی ز تـَف آهـش لـب آبـلـــه زد چـنـــدان
از آتـش حـســرت بـیـن بــریــان جـگـــر دجـلـه
خــود آب شـنـیـدسـتـی کـاتـش کـنــدش بــریــان
بــر دجـلـهگــری نــونــو وز دیـــده زکـاتـش ده
گـرچه لب دریا هست از دجـلـه زکـات اسـتـان
گــــر دجـلــه درآمـــوزد بـاد لـب و ســوز ِ دل
نـیــمـی شــود افـســرده ، نـیـمی شـود آتـشدان
تــا سـلـسـلــۀ ایــوان بـگـسـسـت مـــدائـن را
در سـلـسـله شـد دجـلـه ، چون سلسله شد پیچان
گــهگــه بــه زبــان ِاشـک آواز ده ایـــوان را
تـا بـو کـه بـه گـوش ِ دل پـاسـخ شنوی ز ایوان
دنــدانــۀ هـــر قـصـری پـنــدی دهــدت نـو نـو
پـنـــد ِ ســر ِدنـــدانـــه بـشـنــو ز بــُن ِ دنـــدان
گـویـد کـه تـو از خـاکی، مـا خـاک توایم اکنون
گامی دو سه بر مانه و اشکی دو سـه هم بفشان
از نــوحـۀ جـغـد الحـق مـائـیـم بـه درد سـر
از دیــده گـُـلابـی کــن، درد ســر مــا بـنـشــان
آری چـه عـجـب داری کـانـدر چـمـن گـیـتــی
جـغــد اسـت پـی بـلـبـل، نـوحه است پی الحان
مـا بـارگـه دادیـم ، ایـن رفـت سـتـم بـر مـا
بـرقـصـر سـتـمکـاران تـا خود چه رسد خذلان
گـوئی که نگون کرده است ایوان فلکوش را
حـکـم فـلـک گـــردان یـا حکـم فلک گــــردان
بـر دیـدۀ مـن خـنــدی کـایـنـجا ز چـه میگرید
گـریـنـد بــر آن دیـده کـایـنجا نـشـود گـــریان
نـی زال ِ مــدائـن کـم از پـیــرزن کـــوفــه
نــه حـجـــرۀ تـنـگ ایـن کمـتـر ز تـنـور آن
دانــی چــه مــدائــن را بــا کـوفـه بــرابــر نه
از سـیـنـه تـنـوری کـن وز دیـده طلب طوفان
ایـن اسـت هـمـان ایـوان کـز نـقـش رخ مردم
خـاک ِ در او بــودی دیـوار ِ نـگـــارسـتـان
ایـن اسـت هـمـان درگـه کـوراز شهـان بودی
دیـلـم مـَلـک ِ بـابـل ، هـنـــدو شـه تـرکسـتان
ایـن اسـت هـمـان صـفـه کـز هـیبت ار بردی
بـر شـیـر فـلک حـمـلـه ، شیـر تـن شاد روان
پـنـدار هـمـان عهد است از دیدهی فکرت بین
در سـلـسـلـۀ درگـه ، در کـوکـبـهی مـیــــدان
از اسـب پـیـاده شـو، بـر نـطـع زمـیـن رخ نه
زیـر پـی پـیـلـش بـیـن شـه مـات شـده نـعـمان
نـی نـی کـه چونعمان بین پیل افکن شاهان را
پـیـلان شـب وروزش گـشـتـه بـه پــی دوران
ای بـس پـشه پـیـل افـکـن کـافکـند به شه پیلی
شـطــرنـجـی تـقــدیـرش در مـاتگـه حـرمـان
مست است زمین زیرا خورده است بجای می
در کـاس سـر هــرمــز خــون دل نـوشــروان
بـس پـنـد کـه بـود آنـگـه بــر تـاج سـرش پیدا
صد پنو نوست اکنون در مغـز سـرش پنـهان
کـسـری و تـرنـج زر، پـرویـز و بـه زریــن
بـربـاد شـده یکـسـر، بـا خـاک شـده یـکـسـان
پـرویـزبــه هــر بـزمی زریـن تـره گـستردی
کـردی ز بـسـاط زر زریـن تــره را بـسـتـان
پـرویـز کـنـون گـم شد، زان گمشده کمتر گو
زرین تره کو برخوان؟ روکم ترکوا برخوان
گـفـتـی کـه کـجـا رفـتـنـد آن تـاجـوران اینک
زایـشـان شـکـم خـاک اسـت آبـسـتن جاویدان
بـس دیـر هـمی زایـد آبستن خاک آری
دشـوار بـود زادن، نـطـفـه ستدن آسان
خـون دل شـیـریـن اسـت آن می که دهد رزبن
ز آب و گل پـرویـز است آن خم که نهد دهقان
چندین تن جباران کاین خاک فرو خورده است
ایـن گـرسـنـه چـشـم آخر هم سیر نشد ز ایشان
از خـون ِ دل ِ طفلان سرخاب رخ آمیزد
ایـن زال سـپـید ابرو وین مام سیه پستان
خــاقــانــی ازیـن درگـه دریـوزۀ عــبــرت کـن
تـا از در تــو زیـن پـس دریــوزه کـنـد خـاقـان
امـروز گـر از سـلـطـان رنـدی طـلـبــد تـوشـه
فـــردا ز در ِ رنــدی تــوشـه طـلـبــد سـلـطـان
گـر زاده ره مکـه تـحـقـه است بـه هـر شهری
تــو زاد مــدائــن بــر سـبـحـه ز گـُل سـلـمـان
ایـن بحـر بصـیـرت بـیـن بیشربت ازو مگذر
کـز شـط چـنـیـن بحـری لـب تـشنه شدن نتوان
اخــوان کــه ز راه آیـنــد آرنـــد رهآوردی
ایـن قـطـعـه رهآورد اسـت از بهـر دل اخــوان
بـنـگـر کـه در ایـن قـطـعـه چـه سحــر هـمـی رانــد
مـهـتــوک ِ مـسـیـحـا دل ، دیــوانــۀ عــاقـل جـان
از عـبــدالــرحـمـن مـروزی گـویـنــد کـه پـس از آنکـه از حـج فـارغ شـده بـود ،
سـاعـتـی در خـواب شـد و بخـواب دیـد کـه دو فـرشـتـه از آسـمـان فـرودآمـدنـد ،
یکـی از دیگـری پـرسـیـد کـه امـسـال چـنــد خـلـق آمـده انــد ؟
گـفـت شـشـصـدهــزار.
گـفـت : حـج چـنــد کـس قـبـول کــردنـد ؟
گـفـت : از آن هـیـچـکـس قـبــول نکــردنــد .
عـبــدالله گـفـت : چـون ایـن بـشـنـیـدم اضـطــرابـی در مـن پـدیــد آمـد .
گـفـتـم : ایـن هـمـه خـلایـق کـه از اطـراف و اکـنـاف جـهـان
از راه هـای دور آمــده و بـیـابـانـهـا قـطـع کــرده ، ایـنـهـمـه ضـایـع گــردد ؟
پـس آن فــرشـتـه گـفـت : در دمـشـق کـفـشگـری اسـت نـام او « عـلـی بـن مـوفـّق »
او حـج نـیـامـده اسـت ، امـا حـج او قـبـول اسـت
و هـمـه را بـدو بخـشـیـدنــد و ایـن جـمـله در کـار او کــردنــد .
چـون ایـن بـشـنـیـدم از خـواب در آمـدم
و گـفـتـم : بـه دمـشـق بـایـد شـد و آن شـهــر را زیـارت بـایـد کــرد .
پـس بـه دمـشـق شـدم و خـانــۀ آن شـخـص را طـلـب کــردم و آواز دادم .
شـخـصـی بـیــرون آمــد .
گـفـتـم : نـام تـو چـیـسـت ؟
گـفـت : عـلـی بـن مـوفـّق .
گـفـتـم : مـرا بـا سـخـنـی اسـت .
گـفـت : بگـوی .
گـفـتـم : تـو چکـاره ای ؟ گـفـت : پـاره دوزی مـی کـنــم .
پـس آن واقـعـه بـا او بگـفـتـم .
گـفـت : نـام تـو چـیـسـت ؟ گـفـتـم : عـبــدالله مـبـارک .
نـعــره بـزد و از هــوش بـشـد .
چـون بـه هــوش آمـد ، گـفـتـم : مــرا از کـار خـود خـبـر ده .
گـفـت : سـی سـال بـود تـا مـرا آرزوی حـج بـود
و از پـاره دوزی سـیـصـد و پـنـجـاه درم جـمـع کــردم ،
امـسـال قـصـد حـج کــردم تـا بــرم .
روزی هـمـسـرم حـامـلـه بـود ،
اظـهـار کــرد : از خـانـۀ هـمـسـایـه بـوی طـعـامـی مـی آیـد بــرو پـاره ای بـیـار .
مـن رفـتــم بـه در خـانـۀ آن هـمـسـایـه ، از آن حـال خـبــر دادم .
هـمـسـایـه گـریـسـتـن گـرفـت .
گـفـت : بـدانـکـه سـه شـبـانـه روز بـود کـه کـودکـان مـن هـیـچ نـخـورده بـودنـد .
امـروز خـری مــرده بـود ، پـوسـت از وی جـدا کـردم و طـعـام سـاخـتـم .
بــر شـمـا حـلال نـبـاشـد .
چـون ایـن بـشـنـیـدم آتـش در جـان مـن افـتـاد .
آن سـیـصـد و پـنـجـاه درم بـرداشـتـم و بــدو دادم و گـفـتـم :
نـفـقـۀ اطـفـال کـن کــه حـج مـا ایـنـسـت
ادامــه خـلـقـت بـشــــر
تکـامـل مـعـنـویـت بـا تکـامـل بـشـریـت فــرق مـی کـنـد ،
مـقــررات مـعـنـویـت از اول تـا آخــر زمـان یکـسـان و تـغـیـیـــر نـاپـذیــر اسـت .
چـیــزهـایـی کـه بــرای مـعـنـویـت نـیـک اسـت ،
از اول خـلـقـت تـا بحـال هـمـــه آنــرانـیـک گـفـتــه انـد
و هـرچـه بــرای مـعـنـویـت بـد اسـت ،
هـمــه آنـرا بــد گـفـتـه انـد .
پـس اسـاس مـعـنـویـت و سـیـر کـمـال روحـی کـه انـسـان را بـایــد بـه کـمـال بــرسـانـد ،
از اول خـلـقـت تـا آخـر خـلـقـت تـفـاوت نـمـی کـنــد .
بـشـر اولـی هـم هـمـیـن نـفـس ،
هـمـیـن هــوای نـفـس
و هـمـیـن اخـتـیـار را داشـتـه اسـت
و تـمـام وسـایـل هـم تـحـت اخـتـیـارش بــوده اسـت .
در تـمـام مــذاهـب ِ عـالـم ایـن دو نکـتـه روشـن اسـت :
خــدایـی اسـت و وقـتـی خــدایـی بـود ، لازمـه اش بـقـای روح ومـعـاد اسـت .
کـار نــداریـم یـک فــرد چـه مـذهـب و مـسـلـکـی دارد ،
آیـا مـی دانــد گــردش روح هـسـت یـا نـیـسـت ؟
مــذاهـب مـی گـویـنــد دورۀ رسـتـاخـیــــز پـنـجـاه هــزار سـال اسـت
و بعـد از آن مـخـلوق مـحـشـور مـی شـونــد .
یـعـنـی در مـعـاد ، آنـهـایـی کـه مـتـفـرق بـودنــد ابـتــدا نـشـر اسـت کـه جـمـع مـی شـونـد ،
بـعــد حـشـر اسـت کـه بـه حـسـاب و کـتـابـشـان مـی رسـنـد .
گـرچـه پـیـغـمـبــران بـی اطـلاع نـبـوده انــد و کـم و بـیـش اشـاره کــرده انـد ،
امـا مـعـلـوم نـشـده اسـت کـه ابـتــدای ایـن پـنـجـاه هــزار سـال کـی بـوده ،
زیــرا اسـکـلـتـهـایـی از آدمـیــزاد یـافـتـه انـد
کـه از مـیـلـیـون هـا سـال پـیـش در خـاک بـوده انـد .
پـس ایـن پـنـجـاه هــزار سـال چـیـسـت و کـی تـمـام مـی شـود ؟
مـفـتـاح رمــز ایـن اسـت ،
کـه پـنجـاه هــزار سـال بــرای هــر فــرد اسـت ،
نـه پـنـجـاه هـزار سـال زمـانـی .
چـون اگــرپـنـجـاه هــزار سـال « فــردی » نـبـاشـد
در روز حـشـر بـه آنـهـایـیـکـه پـنـجـاه هــزار سـال زیـر خـاک بـلا تکـلـیـف مـانـده انـد
نـسـبـت بـه دیگــرانـی کـه آنـا ًبـمـیــرنـد و بـه حـسـاب و کـتـابـشـان بـرسـنـد ،
عــدالـت و مـسـاوات خــدا بــرقــرار نـشـده اسـت
و جـواب ایـن اِشکـال داده نـمـی شـود
مگــر آنکـه بگــویـیـم پـنـجـاه هــزار سـال ضـرب الاجـل بــرای هــر فــردی اسـت .
از حـضـرت رسـول مـی پــرسـنـد :
« چـه طـولانـی اسـت ایـن روز رسـتـاخـیــز کـه پـنـجـاه هــزار سـال اسـت ؟ »
جـواب مـی فــرمـایـد :
« بـه آن کـسـی کـه جـان مـُحـمــّد در دسـت اوسـت ،
بــرای مـومـن طـول آن بــه انــدارزۀ آن بـاشـد
کـه نـمـازی از نـمـازهـای فــرضـیـه را بخـوانــد » .
از جـواب حـضـرت رسـول نـتـیـجـه مـی شـود
کـه ایـن روز رسـتـاخـیــز کـه پـنـجـاه هــزار سـال اسـت ،
مـتـغـیــر اسـت و ثـابـت نـیـسـت .
پـس پـنـجـاه هــزار سـال بــرای هــر فــرد اسـت بــرای ضـرب الاجـل .
حـشـر بـرای تـمـام مـاخـلـق الله هـسـت ،
کـروات و اقـلاک هــم هــر کــدام حـشـر خـاصـی نـسـبـت بــه خـودشـان دارنــد .
کـرۀ زمـیــن هــم وقـتـی عـمـرش بـسـر آمــد ،
خــداونــد طـوری پـیـش بـیـنـی مـی کـنـد
کـه تـمـام مـخـلـوقـی کـه روی کـرۀ زمـیـن اسـت ،
درسـت انـتـهـای ضـرب الاجـل شـان قـرار گــرفـتـه بـاشـنـد ،
یـعـنـی مـخـلـوقـی کـه آخــریـن آنـهـا بــه دنـیـا آمــده انـد
و عـمــر کـرۀ زمـیـن تـمـام شـده اسـت و بـایـد مـعــدوم شـونــد .
تـمـام مـخـلـوق مـنـجـمـلـه آدمـیــزاد مـحـشـور مـی شـونــد .
آیـا حـیـوانـات هـم مـحـشـور مـی شـونــد ؟
مـی گـویـنــد اگــر حـیـوانـی در حـال حـیـوانـیـت مـحـشـور شـود
بـه او ظـلـم شـده اسـت .
پـس چــرا در ایـنـجـا سـیــر کـمـال گـذاشـتـه شـده
تـا حـیـوان هـم بـشـر بـشـود
و بـالاخــره اتـمـام حـجـت نـسـبـت بـه اوهـم مـانـنــد تـمـام مـخـلـوق شـده بـاشـد .
وقـتـی روز آخــر شــد ( چـون تـا خــدا هـسـت کـایـنـات بـایــد بـاشـد ) ،
ایـن کـره کـه بــرود
کـرۀ دیگــری بـه هـمـیـن صـورت و بـا هـمـان مـقــررات
ایـجـاد مـی کـنــد بــرای ایـنـکـه ایـن مـخـلوق سـیــر تـکـامـلـشـان را بکـنـنــد .
ادامه دارد
روی بـنــــمـا
روی بـنـمـا و وجــود ِ خـــودم از یـــاد ببـَر
خــرمـن سـوخـتـگـان را هـمـه گـو بـاد ببـَر
مــا چــو دادیـم دل و دیـــده بـه تـوفـان ِبــلا
گــو بـیـا سـیـل ِ غـم و خـانـه ز بـنـیـاد ببــر
زلف چون عنبر خامش که ببوید ؟ هیهات!
ای دل خــام طـمـع ، ایــن سـخـن از یاد ببر
سـیـنـه گـــو شـعـلـۀ آتـشکــدۀ پـارس بکـش
دیـــده گـــو آب ِ رُخ ِ دجــلـۀ بـغـــداد ببــر
دولـت پـیـر مغـان بـاد کـه بـاقـی سهـل است
دیگــری گــو بـرو و نـام ِ مــن از یــاد ببــر
سـعـی نــابــرده در ایـن ره بـه جـایی نرسی
مــزد اگـــر مـی طـلـبـی ، طـاعت استـاد ببـر
روزِ مــرگـم نـفـسـی وعـــدۀ دیــــدار بــــده
وانگـهـم تــا بــه لحــد فــارغ و آزاد ببـر
دوش مـی گـفـت بـه مـژگـان ِ درازت بکُـشم
یـا رب از خــاطــرش انــدیـشـۀ بـیــداد بـبــر
حـافـظ انـدیـشـه کـن از نازکی ِ خاطر یار
بـرو از درگـهـش ایـن نـالـه و فـریـاد ببـر
یکی از مریدان حسن بصری ، عارف بزرگ ،
در بستر مرگ استاد از او پرسید :
"مولای من ، استاد شما که بود ؟ "
حسن بصری پاسخ داد :
" صدها استاد داشته ام و نام بردنشان ماه ها و سال ها طول می کشد
و باز شاید برخی را از قلم بیندازم . "
: "کدام استاد تاثیر بیشتری بر شما گذاشته است ؟ "
حسن کمی اندیشید و بعد گفت :
در واقع مهمترین امور را سه نفر به من آموختند.
اولین استادم یک دزد بود
.در بیابان گم شدم و شب دیر هنگام به خانه رسیدم.
کلیدم را پیش همسایه گذاشته بودم و نمی خواستم آن موقع شب بیدارش کنم.
سرانجام به مردی برخوردم ، از او کمک خواستم ،
و او در چشم بر هم زدنی ، در خانه را باز کرد.
حیرت کردم و از او خواستم این کار را به من بیاموزد. گفت کارش دزدی است ،
اما آن اندازه سپاسگزارش بودم که دعوت کردم شب در خانه ام بماند.
یک ماه نزد من ماند. هر شب از خانه بیرون می رفت و می گفت :
می روم سر کار ؛ به راز و نیازت ادامه بده و برای من هم دعا کن.
و وقتی بر می گشت ، می پرسیدم چیزی بدست آورده یا نه.
با بی تفاوتی پاسخ می داد : " امشب چیزی گیرم نیامد.
اما انشا ء الله فردا دوباره سعی می کنم. "
مردی راضی بود و هرگز او را افسردهء ناکامی ندیدم.
از آن پس، هر گاه مراقبه می کردم و هیچ اتفاقی نمی افتاد
و هیچ ارتباطی با خدا برقرار نمی شد ،
به یاد جملات آن دزد می افتادم :
"امشب چیزی گیرم نیامد ،
اما انشا ءالله ، فردا دوباره سعی می کنم ،
و
این جمله ، به من توان ادامه ء راه را می داد. "
: " نفر دوم که بود ؟ "
: " نفر دوم سگی بود . می خواستم از رودخانه آب بنوشم ،
که آن سگ از راه رسید. او هم تشنه بود .اما هر بار به آب می رسید ،
سگ دیگری را در آب می دید ؛
که البته چیزی نبود جز بازتاب تصویر خودش در آب.
سگ می ترسید ، عقب می کشید ، پارس می کرد ،
همه کار می کرد تا از برخورد با آن سگ دیگر اجتناب کند.
اما هیچ اتفاقی نمی افتاد .
سرانجام ، به خاطر تشنگی بیش از حد ،
تصمیم گرفت با این مشکل روبرو شود
و خود را به داخل آب انداخت ؛
و در همین لحظه ، تصویر سگ دیگر محو شد. "
حسن بصری مکثی کرد و ادامه داد:
" و بالاخره ، استاد سوم من دختر بچه ای بود با شمع روشنی در دست ،
به طرف مسجد می رفت .پرسیدم :
خودت این شمع را روشن کرده ای ؟ دخترک گفت بله .
برای اینکه به او درسی بیاموزم ، گفتم :
" دخترم ، قبل از اینکه روشنش کنی ، خاموش بود ، می دانی شعله از کجا آمد؟ "
دخترک خندید ، شمع را خاموش کرد و از من پرسید :
" جناب ، می توانید بگویید شعله ای که الان اینجا بود ، کجا رفت ؟ "
" در آن لحظه بود که فهمیدم چقدر ابله بوده ام.
کی شعلهء خرد را روشن می کند؟
شعله کجا می رود ؟
فهمیدم که انسان هم ما نند آن شمع ،
در لحظات خاصی آن شعلهء مقدس را در قلبش دارد ،
اما هرگز نمی داند چگونه روشن می شود و از کجا می آید .
از آن به بعد، تصمیم گرفتم
با همهء پدیده ها و موجودات پیرامونم ارتباط برقرار کنم ؛
با ابرها ، درخت ها ، رودها و جنگل ها ، مردها و زن ها .
در زندگی ام هزاران استاد داشته ام .
همیشه اعتماد کرده ام ، که آن شعله ، هروقت از او بخواهم ،
روشن می شود ؛
من شاگرد زندگی بوده ام و هنوز هم هستم .
آموختم که از چیز های بسیار ساده و بسیار نامنتظره بیاموزم ،
مثل قصه هایی که پدران برای فرزندان خود می گویند. "
بــرای خـلـقـت بـشـر داسـتـانـهــای زیـادی گـفـتـه و نـوشـتـه انـد ،
هـمــۀ ادیـان مـعـتـقـد بـه ایـن هـسـتـنـد کـه خــداونــد بـشـر را از خـاک آفــریــده اسـت .
کـتـابـی مـی خـوانـدم و در آن در مـورد خـلـقـت بـشـر نـوشـتـه شـده بـود
و مـن کـه خـود فـلـسـفـه خـوانـدم و مـی خـوانـم ،
بــرایـم بـسـیـار جـالـب بـود و از ایـنــرو در ایـنـجـا مـی آورم
تـا دوسـتـان نـیــز از ایـن نـوشـتـه بـی بـهــره نـمـانـنــد .
مـی گـویـنــد :
خــداونــد بـشـر را از گـِل سـیـاه خـشـکـیــدۀ بــد بــو سـاخـت
و از روح خـود در او دمـیــد .
آنـهـایـیـکـه روحـشـان بـر هـوی و هـوس نـفـسـانـی شـهـوانـی غـلـبـه مـی کـنــد ،
آن سـیـاه گـِل ( کـه مـایـۀ خـلـقـت بـوده ) تـبـدیـل بـه زرده گـِل یـعـنـی زر خـالـص مـی گــردد ،
و از آن خـبـائـث و پـسـتـی کـه در سـیـاه گـِل بـوده خـلاص مـی گــردد .
بــرعـکـس ، آنـهـائـی کـه از هـوی و هـوس نـفـسـانـی و شـهـوانـی پـیــروی بـکـنـنـد ،
هـمـان سـیـاه گـِل کـه هـسـتـنـد مـی مـانـنــد ،
بـلـکـه سـیـاهـتــر و تـیــره تــر و بـدبـخـت تـر هـم مـی شـونـد ،
در کـلام آمــده اسـت کـه :
خـاکـش زرده گـِل شـود و خـودش مـثـل آیـنـه پـاک و صـیـقـل گــردد .
ایـن سـئـوال پـیـش مـی آیــد :
خــدائـی کـه چـنـان قــدرتـی داشـت ، چــرا از اوّل بـه گـِل سـیـاه امــر نکــرد تــو مـلائـکـه بـشـو ؟
و سـیــر کـمـال را گـذاشـت بـا ایـنـهـمـه فــراز و نـشـیـب ؟
جـواب ایـن اسـت :
خــداونــد هــر چـیــزی را طـبـق آنـچـنـان مـقــرراتـی انـجـام داده
کـه عــدالـتـش تـحـت الـشـعـاع قــدرتـش قــرار نـگـیــرد .
قـدرت حـق ، از خـاک ، بـشـر را خـلـقـت مـی کـنــد ،
آنـچـنـان بـشـری کـه
امـام حـسیـن هـا و امـام حـسـن هـا و پـیـغـمـبـرهـا
از مـیـانـشـان بـه عـمـل مـی آیــد .
زیــرا قـوۀ تـشـخـیـص و تـمـیــز و عـقـل بـه مـا داه
و آنـچـه نـفـع در آن هـسـت بـرای مـا روشـن کـرده
و آنـچـه خـطــرات هـم هـسـت بـه مـا گـوشـزد کــرده
و در عـیـن حـال بـه مـا اخـتـیـار داده اسـت
هــرراهـی را کـه بـخـواهـیــم بــرویــم .
هــرکـس تـمـام اوامــر را انـجـام داد و از نـواهـی پـرهـیــز کــرد ،
بـه آن مـقـام عـالـی مـی رود ؛
امـا اگـر مـرتـکـب مـنـهـیـات شـد ،
خـودش را بـیـچـاره مـی کـنـد .
پـس در ایـنـجـا عــدالـت اجــرا شـد .
مـثـل مـدرسـه ای اسـت کـه وسـائـل یـکـسـان در اخـتـیـار تـمـام شـاگــردان مـی گــذارد ،
آقــازاده هــا را سـر کـلاس مـی گــذارنــد ،
تـنـبـلـی مـی کـنــد درس نـمـی خــوانــد و بـالاخــره بـیــرون مـی آیــد ،
یـک نـفــر حـمـال بـدبـخـت اسـت کـه بـایـد تـا زنــده اسـت تـوسـری خـور بـاشـد
وبـا آرزوهـایـش بـمـیــرد.
یـک نـفــر دیـگــر را در نـظــر مـی گـیــریــم
کـه در هـمـان مــدرسـه اسـت ، کـوشـش مـی کـنـد و زحـمـت مـی کـشـد
فـارغ الـتـحـصـیـل مـیـشـود ،
الـبـتـه زنـدگـیـش در دنـیـا عـالـی و خـودش بـا شـخـصـیـت خــواهــد بــود ،
در حـالـیـکـه هـردو ،
هـمـان مــدرسـه و هـمـان وسـیـلـه در اخـتـیـارشـان بـوده اسـت .
مـقـام مـعـنـویـت هـم بــه هـمـیـن قـیـاس اسـت ،
راه بـه مـا نـشـان داده شـده و قــدرت هـم بــه مـا داده اسـت
کـه هـر راهـی را بـخــواهـیــم بــرویـم .
ادامه دارد
بــه دیـــدار تـــو
فکــرِ بـلـبـل هـمــه آن اسـت کـه گـُل شد یارش
گـُل در انـدیـشـه که چون عـشوه کند در کارش
دلــربــایـی هـمــه آن نـیـسـت کـه عاشق بکُشند
خـواجـه آن اسـت کـه بـاشـد غـم ِخــدمـتـکارش
جـای آن اسـت کـه خـون مـوج زنـد در دل ِلعل
زیـن تـغـابُـن کـه خَـزَف مـی شـکـنـد بــازارش
بـلـبـل از فـیـض ِگـل آموخت سخن وَرنـَه نبـوُد
ایـن هـمــه قـول و غـزل تـعـبـیـه در مـنـقـارش
ای کــه از کــوچـۀ مـعـشـوقـۀ مـا مـی گـــذری
بــر حــذر بـاش کـه سـر مـی شکـنـد دیــوارش
آن سـفـر کـرده کـه صد قـافـله دل همره ِ اوست
هـــر کـجــا هـسـت خــدایــا بـه سـلامـت دارش
صحـبـت عـافـیـتـت گـرچـه خـوش افـتاد ای دل
جـانـب عـشـق عـزیـز اسـت ، فــرو مگــذارش
صوفی ِ سرخوش ازین دست که کج کرده کلاه
بـــه دو جــام ِ دگــــر آشـفـتـه شــود دسـتــارش
دل ِ حـافـظ کــه بــه دیـدارِ تـو خـو گر شده بود
نــاز پــرورده ِ وصـال اسـت ، مـجــــو آزارش
دل نگــــرانــی دو بخـش اسـت. " دل " و " نگــــرانــی " .
یـعـنـی پـیـش از آنکــه حـادثـه ای رخ دهــد ، دل مـا نگـــران واقـعـــه بــاشــد. یـعـنـی سـعـی کـنـیـم مشـکـلاتـی را حـل کـنـیـم کــه هـنــوز فــرصـت ظـهـــور نـیـافـتــه . یـعـنـی ایـن تـصــور کــه اتـفـاقـاتــی کــه در آیـنــــده رخ مـی دهـنـــد ، هـمـیـشـه نـا مـطـلـوبـنــــد.
الـبـتـه اسـتـثـنـاهــای فــراوانــی وجــود دارد. یکـی از آن هـا ، قهــرمـان ایـن داسـتـان کــوتــاه اسـت :
پـادشـاه پـیـــری در هـنـــدوسـتـان ، دسـتـور داد مــردی را بــه دار بـیــاویــزنــد. هـمین کـــه دادگـــاه تـمــام شــد ، مـــرد محـکــوم گـفـت : " اعـلـی حـضــرتــا ، شـمـا مـــردی خــردمـنــدیــد و کـنـجـکــاویــد تــا بــدانـیــد رعـایـاتـان چــه مـی کـنـنـد. بــه گــوروها ، خــردمـنـــدان ، مـارگـیــــران ، و مـــرتـاضـان احـتـــرام مـی گــذاریــد.بـسـیآار خــوب . وقـتــی بـچــه بــودم ، پــدربــزرگــم بــه مــن یــاد داد کــه چگــونــه اسـب سـفـیـدی را بــه پـــرواز درآورم! در ایـن کـشــور هـیــــچ کـس نـیـسـت کــــه ایــن کــار را بـلــد بـاشــد ، بــایــد مـــرا زنــده نـگــه داریــد.
پــادشـاه بــی درنـگ دسـتـور داد اسـب سـفـیــدی بـیــاورنــد.
مـــرد مـحـکــوم گـفـت :" بـایــد دو سـال در کـنـار ایـن جــانــور بـمـانــم. "
پــادشـاه گـفـت :" دو سـال بــه تــو وقــت مـی دهــم . امـا اگـر بـعــد از ایــن دو سـال ، اسـب پـــرواز نـکـنـــد ، تــو را بــه دار مـی آویـــزم. "
مـــرد بــا اسـب از قـصــــر بـیـــرون رفـت و خـوشـحـال بــود کــه ســرش هـنــوز روی تـنـش اسـت . وقـتــی بــه خــانــه رسـیـد ، دیــد کــه خـانــواده اش سـیـاه پـوشـیـده انـد.
هـمــه جـیــغ زدنــد : " دیــوانــه شــده ای ؟ از کــی تــا حــالا در ایــن خــانــه کـســی بـلــد بــوده کـه اسـب را بــه پـــرواز دربـیـــاورد؟!"
پـاسـخ داد : " نگــران نـبـاشـیــد .
اوّل ایـنـکــه هـیــچ کـس تـا حـالا سـعـی نکــرده بــه اسـبـی یـاد بــدهــد کــه پــرواز کـنــد ، یـک وقــت دیــدیــد کـه یـاد گــرفــت!
دوّم ایـن کـــه پــادشـاه خـیـلـی پـیــــر اسـت و شـایـــد در ایــن دو ســال بـمـیــــرد.
سـوّم ایـنـکـه شـایــد ایـن حـیــوان بـمـیــرد و بـتــوانــم دو سـال دیگــــر وقـت بگـیــــرم تــا بــه اسـب دیـگــــری پــــرواز یـــاد بــدهــــم! حــالا فـــرض کـنـیـــد انـقــلاب و شــورش بـشــود ، حـکــومـت سـرنـگــون بـشـود ، جـنـگ بـشـود . و آخــر ایـنـکــه اگــر هـیـــچ اتـفــاقــی هــم نـیـفـتــد ، دو سـال دیـگــر زنــدگـی کـرده ام و مـی تــوانــم در ایــن مــدت هــر کــاری کــه دلــم مـی خــواهــد بکـنـــم . فکـــر مـی کـنـیــد هـمـیـن کــم اســت ؟ ! "
